Archie en ik.

De laatste tijd denk ik regelmatig aan Archie. De oerchagrijnige, politiek incorrecte pater familias van de familie Bunker uit de VPRO-serie ‘All in the family’. Wanneer zijn wereld niet klopte – en dat kwam regelmatig voor dankzij een progressieve dochter met ongeschikte schoonzoon en een in zijn ogen incompetente regering – brulde hij om zijn vrouw: ‘EDITH!’ Zij redderde en sloofde vervolgens nerveus om de harmonie in huize Bunker weer terug te brengen.

In de wereld van de diëtist is met ingang van het nieuwe jaar veel veranderd. Zo heeft onze minister van Volksgezondheid, Edith Schippers, in al haar wijsheid besloten om het dieetadvies uit de basisverzekering te halen. ‘Goede voeding’, zo laat zij weten,’is de eigen verantwoording van mensen’.  Zo op het eerste gezicht lijkt het heel redelijk en is er best wat voor te zeggen, toch?

Vanaf de werkvloer, ver verwijderd van minister Schippers, heb ik wel een paar kritiekpuntjes:

Zo zijn er heel veel mensen die graag hun eigen verantwoordelijkheid willen nemen, maar geen idee hebben wat voor hen goede voeding is. Het is ook niet makkelijk om een goede keus te maken door de niet aflatende stroom van allerlei nieuwe producten en tegenstrijdige berichten over voeding en gezondheidsclaims in de media.  Deze mensen voelen zich betrokken bij het maatschappelijke probleem van fors stijgende kosten voor de gezondheidszorg en willen graag gezond blijven. De minister is erg blij met deze houding, maar laat als dank deze mensen voor een dieetadvies betalen.

Ik vind dat niet kloppen.

Ook heeft de minister het verschil tussen voedingadvies en dieetadvies zomaar laten verdwijnen. Wanneer voeding een onderdeel van de behandeling van een aandoening is, is er sprake van dieetadvies. Ooit kreeg meneer de Groot, een man met chronische buikklachten en een gestoorde stoelgang, van de huisarts het advies veel te drinken en vezelrijk te eten. Meneer de Groot kende zijn eigen verantwoordelijkheid en ging minimaal 2 liter per dag drinken. Bij elke maaltijd nam hij rauwkost en fruit en at hij enkel volkoren producten. Verder deed hij door het nagerecht tarwezemelen. Jammer genoeg werden de klachten enkel erger. Gelukkig heb ik hem het juiste dieetadvies kunnen geven. Voor een goed dieetadvies op maat ga je nu eenmaal naar de diëtist. Die heeft als enige kennis van zaken. En is nu helaas niet meer voor iedereen bereikbaar vanwege de kosten.

Ik vind dat niet kloppen.

Niet ongevoelig voor kritiek besloot onze minister dat dieetadvies voor mensen met Diabetes, Cardio Vasculair Risico en COPD vanuit de ketenzorg kon worden vergoed. Patiënten met deze aandoeningen hoeven dan niet zelf of via de premie van een  aanvullende verzekering voor dieetadvies te betalen. Verwarring alom. Wordt dieetadvies nu wel of niet vergoed? Inmiddels kan ik als volleerd helpdeskmedewerker bij een ziektekostenverzekeraar aan de slag, want aan het uitzoeken van vergoeding en het uitleggen daarvan aan mijn patiënten besteed ik inmiddels bijna net zoveel tijd als aan het geven van dieetadvies.

Dat vind ik ook niet kloppen.

Ik heb gemerkt dat ik, net als Archie, chagrijnig word wanneer mijn wereld niet klopt. Eigenlijk heb ik zin om ook eens heel hard ‘EDITH’ te roepen.  Het lijkt mij fantastisch als onze minister dan nerveus gaat redderen en sloven om slecht doordachte veranderingen in de vergoeding van dieetadvisering weer terug te draaien.

Misschien moet ik het maar gewoon doen.

Mevrouw de Groot weet het zeker. Als ze, vanwege een dieet, op haar voeding moet gaan letten zal ze nóóit meer lekker kunnen eten. Mevrouw de Groot is niet de enige die er zo over denkt. Gezond eten kan niet lekker zijn. En een dieet volgen ‘is nuttig om een doel te bereiken, maar toch zeker niet om de rest van je leven te blijven volhouden.’

Het is uiteraard allemaal onzin. Natuurlijk kun je lekker eten als je, vanwege je gezondheid, volgens dieetrichtlijnen moet gaan eten. Je moet alleen weten hoe. Toch heb ik dit, in de jaren dat ik als diëtist aan het werk ben zo vaak gehoord, dat ik wel eens ben gaan twijfelen. Zouden mijn cliënten gelijk hebben? Kun je echt niet meer lekker eten als het gezond moet zijn? Waarom denkt iedereen dat toch?

Laat ik, om te beginnen, duidelijk verschil maken tussen de begrippen ‘lekker eten’ en ‘veel eten’. Voor veel mensen betekenen deze begrippen hetzelfde. Maar dat is niet zo. Een gehaktbal wordt niet lekkerder als je er drie van eet. De derde smaakt nog steeds net zo als de eerste. En als het om alcohol gaat is het zo dat je, naarmate je meer drinkt, onverschilliger wordt. De smaak doet er steeds minder toe. Zo bekeken is het derde biertje dus minder lekker dan het eerste!

‘Je kan het mooi vertellen’, schampert mevrouw de Groot. ‘Maar één klein blokje chocola is al doorgeslikt voor ik het goed heb geproefd. Dan heb ik van drie blokjes echt meer plezier, hoor!’

Ik leg haar uit dat je om te genieten niet veel eten hoeft te eten, maar de tijd moet nemen om het goed te proeven. Niet hap-slik-weg, maar zo’n blokje chocola langzaam op de tong laten smelten zodat alle smaakpapillen de zalige chocoladesensatie tot zich kunnen laten doordringen. Rustig eten en goed proeven zorgen ervoor dat je lekker eet.

Daarnaast is het makkelijker om lekker te eten als je smaak breed ontwikkeld is en je veel smaakcombinaties hebt leren eten. Aan zoet en vet is iedereen gewend. Moedermelk en flesvoeding zijn zoet en vet en als baby krijg je niet anders. Naarmate je ouder wordt komen er meer smaken bij. Iedereen kent ze wel, de filmpjes waarin een dreumes voor het eerst iets nieuws te eten krijgt. De gezichten die ze trekken laten zien dat smaakontwikkeling niet altijd even makkelijk en leuk is. Uiteindelijk raakt iedereen van de babymelk af want er zijn genoeg vette en zoete alternatieven: van een boterham met chocopasta tot een patatje mayo met cola. Maar waar zoet en vet voor een baby geen probleem zijn, hebben we bij het opgroeien en ouder worden meer variatie nodig. En dat smaakt anders. Zo leren we zout, zuur en bitter kennen en waarderen. ‘Over smaak valt niet te twisten’, zegt mevrouw de Groot beslist. Maar dat gaat alleen op wanneer je de vele verschillende smaakcombinaties hebt leren eten. Iemand die alleen voor zoet en vet kiest, heeft onvoldoende smaak om over te kunnen twisten.

Om lekker te eten is verder enige nieuwsgierigheid wel handig. Jonge kinderen zijn van nature nieuwsgierig. Zij willen net als de grote mensen zijn en eten wat zij eten. Maar eenmaal volwassen blijven er altijd nieuwe smaakcombinaties te ontdekken. Zo kun je op vakantie in een ver land kennismaken met de plaatselijke keuken, nieuwe recepten uit een culinair tijdschrift proberen of je laten verrassen door een meesterchef à la Jonnie Boer.

‘Wees nieuwsgierig en probeer open te staan’, raad ik mevrouw de Groot aan. ‘Ga op zoek naar andere producten en ingrediënten en naar andere manieren van bereiden. U zal ontdekken dat u ook binnen de dieetrichtlijnen heel lekker kunt eten.’ Samen nemen we haar favoriete gerechten door en passen die aan haar dieetrichtlijnen aan. Ook geef ik haar wat tips en recepten mee om thuis mee aan de slag te gaan.

‘En?’, vraag ik het volgende consult. Ze grijnst tevreden: ‘Het gaat goed met me. De huisarts is ook tevreden en we hebben de afgelopen tijd heerlijk gegeten!’

Er komen eigenlijk alleen clichés bij me op. Zoals: time flies when you’re having fun. Of: wat is 10 jaar op een mensenleven? Clichés kloppen, daarom zijn het clichés. De afgelopen 10 jaren waren leuk, zijn omgevlogen en stellen nog niet zoveel voor, qua duur bedoel ik. Toch is het een moment om stil te staan en terug te kijken. Met gepaste trots. Want ik ben trots op mijn diëtistenpraktijk.

In 2000 begon ik met één cliënt. Begeleiding door de vrij gevestigde diëtist werd niet vergoed. Huisartsen waren wat terughoudend met verwijzen, hadden de neiging om voor de cliënten te beslissen over de financiële haalbaarheid van begeleiding door mij. Begeleiding door ziekenhuisdiëtisten of Thuiszorgcollega’s werd wel vergoed, dus waarom cliënten op kosten jagen. Dan waren er nog mensen die het idee hadden dat mijn begeleiding vast van mindere kwaliteit moest zijn. Anders werd het wel vergoed, toch? En wat deed een diëtist eigenlijk? Iedereen wist toch zelf wel wat gezond eten was. Om af te vallen hoef je immers alleen maar minder te eten. Daar heb je toch geen diëtist voor nodig? Osteoporose, COPD, te hoge bloeddruk? Daar zijn medicijnen voor. Dat is makkelijker dan eetgewoonten aanpassen.

Tegen deze stroom in kreeg ik, heel langzaam maar gestaag, steeds meer cliënten. Met dank aan Loes, Louis, Metta en Bert, die vertrouwen in mij hadden. Flexibiliteit, persoonlijke begeleiding op maat. Het is altijd erg op prijs gesteld. Net als het feit dat ik in kleine dorpen spreekuur had. Bij de mensen in de buurt. Uiteindelijk bleek er geen acquisitie, advertentie of wat voor marketingstrategie dan ook, op te kunnen tegen de aloude mond-tot-mondreclame.

Één cliënt werd één goed gevuld spreekuur; werd twee locaties en toen drie. Mensen zijn nog steeds mensen, daar verandert niet zoveel aan. De individuele begeleiding is dan ook hetzelfde gebleven: goed luisteren en samen met de cliënt uitzoeken op welke manier de meest actuele dieetrichtlijnen in het dagelijks leven toegepast kunnen worden. Heel boeiend werk dat veel voldoening geeft. De gezondheidszorg veranderde echter wel. Ook begeleiding door de vrijgevestigde diëtist werd na verloop van tijd vergoed. Eerst vanuit de AWBZ, later door de zorgverzekeraar. Het onderscheid ziekenfonds en particulier verdween. Daar kwam de basisverzekering voor elke Nederlander voor in de plaats, met de mogelijkheid om je voor meer zorg via de aanvullende verzekering te verzekeren. Voor mij, als diëtist, kwam er een extra dimensie bij: het onderhandelen met zorgverzekeraars over contracten. Diploma’s, regelmatige bijscholingen en jaren werkervaring bleken niet zonder meer voldoende. Het kwaliteitsregister paramedici werd opgericht. Soms leek het wel of al mijn tijd in beslag werd genomen door al die veranderingen en bij tijd en wijle raakte ik flink onzeker over mijn functioneren. Was ik op de goede manier bezig? Inmiddels ben ik aardig gewend aan de onrust in de gezondheidszorg. De tijd die opgaat aan administratieve verplichtingen en veranderingen is weer in balans met datgene wat ik als het belangrijkste deel van mijn werk beschouw: individuele dieetbegeleiding. Uiteindelijk is dat de kern van mijn bedrijf en -niet te vergeten- het leukste werk dat er is. Met plezier kijk ik dan ook uit naar de komende tien jaar!!!!

Waarom groen? Groen is een mooie, rustige kleur. Het is de kleur van de natuur, de lente en het leven. Een kleur van veiligheid ook. Denk maar aan veilig over kunnen steken als het stoplicht op groen staat. Groen geeft een goed gevoel  en slimme marketeers hebben het inmiddels tot een toverwoord gemaakt. Groen is in , groen is hot, groen is GROEN! geworden.

Producten die goed zijn voor onze gezondheid, de natuur en het milieu hebben allemaal een min of meer groen keurmerk. Het A-label voor energiezuinige apparatuur, auto’s en huizen; het groene vinkje van het ‘Ik-eet-bewust’ logo. Er zijn er inmiddels zoveel van dat je door de groene bomen het groene bos bijna niet meer kan zien.

Je kon er op wachten: ook op het gebied van voeding is er veel aandacht voor groen. Maar alle aandacht gaat vooral naar de kracht van het toverwoord groen. Puur natuur moet het zijn, zongerijpt en boordevol natuurlijke ingrediënten die goed zijn voor de gezondheid en het milieu niet belasten. Dat verkoopt het beste.

Neem maar van mij aan dat, zolang fabrikanten iets produceren, het belastend is voor het milieu. Het kost energie om te produceren en te verpakken. Ook de productie van het verpakkingsmateriaal kost energie. De meeste ‘natuurlijke’ ingrediënten komen niet uit de natuur maar worden nagemaakt om de eenvoudige reden dat de vraag veel groter is dan de natuur kan produceren.

Het GROEN uit de commercials is iets om goed over na te denken en niet meteen te geloven. Voor het leren hoe we gezond en groen kunnen eten hebben we geen marketeers nodig. Een goed gesprek met onze grootmoeders brengt ons al een heel eind in de goede richting. Gezondheid was er immers al lang voor de industriële revolutie of marketeers bestonden. Wat goede communicatie- technieken zijn en hoe we iets onder de aandacht moeten brengen, dat kunnen marketeers ons wèl leren.

Want het echte groen kan wel wat aandacht gebruiken. Over groen als de mooie, rustige kleur van de natuur, over groen als groente hoor je weinig. Te weinig. Het is mij een raadsel waarom. Want groente is heel betaalbaar, overal verkrijgbaar, lekker en goed voor de gezondheid. Toch wordt er steeds minder van gegeten. Er zijn zelfs kinderen die minder dan één keer per week  groente eten. Onvoorstelbaar! Die kinderen groeien op met een gebrek aan de voedingsstoffen die groente leveren en daar krijgen ze op latere leeftijd de rekening van. Naast al die gezonde voedingsstoffen missen ze ook nog de verscheidenheid aan smaken die er zijn en het plezier van gevarieerd eten. Jammer!!! Ik vind dat we daar met zijn allen iets aan moeten doen.

Groenteboeren, koop massaal reclamezendtijd in en prijs jullie heerlijke groenten aan!

Inkopers van supermarkten, maak van groente ook eens een kiloknaller!

Jonge ouders, eet zelf je groente met smaak en leer de kinderen het ook te eten!

Rauw, gekookt, gewokt, je kunt met groente alle kanten op. Tijdschriften, kookboeken en het internet bieden een schat aan overheerlijke mogelijkheden. Maak er gebruik van.

Wie echt groen wil doen, eet groente. Het produceren ervan kost minder energie en ruimte dan vleesproductie. Het is puur natuur en wie zich zorgen maakt over eventuele kunstmest en bestrijdingsmiddelen kan terecht bij de natuurvoedingswinkel of groente uit eigen tuin eten (wat pas écht lekker smaakt). Groenten zijn, met veel voedingsstoffen en weinig energie, ook heel gezond. Maak daarom één keer per dag de helft van je bord groen. Met sla, spinazie, sperzieboontjes, broccoli, spruitjes, groene kool, prei, andijvie, boerenkool, en nog veel meer groenten. En vooruit, een ander kleurtje, van bijvoorbeeld worteltjes, bloemkool of rode bieten, mag ook wel eens een keer.

Tegen het einde van het jaar zie ik steeds meer treurige gezichten op mijn spreekuur. De donkere gezichten voor kerst, noem ik ze. Niks kan, niks mag en het gaat toch allemaal niet lukken, laten die gezichten mij meestal wanhopig en soms ook wel licht rebels weten. Het is in het dagelijks leven al moeilijk genoeg om volgens dieetrichtlijnen te eten. Maar met een vast eetpatroon in het dagelijks ritme, lukt het de meeste mensen toch aardig om gewicht te beheersen, een goede bloeddruk te bereiken en bloedwaarden binnen te juiste grenzen te houden.

Alleen is er dan aan het eind van het jaar altijd weer die decembermaand, die er voor zorgt dat alles wat in het afgelopen jaar met veel moeite bereikt is, voor niets is geweest. Alle resultaat verdwijnt in chocoladeletters, kerstkransen en oliebollen overgoten met drank en aangevuld met overvloedige diners.

December hoeft echter geen ‘highway to disaster’ te zijn. Zorg voor een goede voorbereiding; maak een plan. Een goed plan bestaat uit 2 delen: het praktische deel en het sociale deel.

Begin met het praktische deel, dat is het makkelijkst. In dit deel maak je voor jezelf helder wat en hoeveel je wilt eten. Bedenk waar je de feestdagen doorbrengt en wie voor het eten zorgt. Als jij dat bent, maak je een boodschappenlijstje dat ook rekening houdt met jouw dieetrichtlijnen. Koop daarnaast niet te veel in. Dat is niet alleen handig om de kosten in de hand te houden, wat in deze tijden van crisis belangrijk kan zijn, maar het voorkomt ook dat je nog lang na de feestdagen restanten eet. Er zijn uiteindelijk maar 4 feestdagen: pakjesavond, 2 kerstdagen en oudejaarsavond. Eet op de andere dagen volgens het vaste dagelijks ritme, net als je de rest van het jaar doet.

Het sociale deel is moeilijker. Sommige mensen zijn nogal egocentrisch in hun gastvrijheid. Hoe weiger je dan de zelfgemaakte hapjes van een opdringerige schoonzus. En wat zeg je tegen die oom, die ongevraagd je wijnglas bijvult? Want botweg nee zeggen en dit blijven herhalen kan de vredige sfeer grondig bederven: schoonzus in tranen en een oom die rood aangelopen een tirade begint over gezellig samenzijn en spelbrekers. Voor je het weet raken familieverhoudingen voor jaren verstoord. Daar zit, behalve de programmamakers van ‘het familiediner’, niemand op te wachten.

Zeg in elk geval nooit: ‘dat mag ik niet hebben.’ Want het allerbelangrijkste is om het in gezelschap niet over jouw dieet en gezondheid te hebben. Als je dat doet, weet je zeker dat iedereen jouw eetgewoonten gaat bespreken. Collectieve bemoeizucht met opmerkingen als: ‘dat heb jij toch niet nodig’, ‘die ene keer kan toch geen kwaad’ en ‘mijn vader/vriendin/collega volgt hetzelfde dieet en die neemt het wel’ zullen wel bekend in de oren klinken.

Weiger subtiel en onopvallend. Een glas in de hand wordt niet zomaar bijgevuld. Laat op je schoteltje een hapje of stukje gebak liggen en weiger met: nee dank je, ik heb nog. Om je eigen keuzes te kunnen maken en zo je plan te kunnen volgen, bereik je met dergelijke vriendelijkheid je doel en blijft de sfeer vrolijk en licht.

Ik pleit voor licht in de laatste dagen van het jaar. Het licht van mooi verlichte kerstbomen met schitterende versiering. De zonnige, blije gezichten van aangenaam gezelschap. Het licht van het glinsterende servies op de prachtig gedekte tafel. De glanzende stoffen van de feestkledij. En vooral de lichtheid van het gemoed; van geen zorgen maken maar genieten. Ook van het eten. Want het zijn FEESTdagen. Maak er een mooie tijd van!!!

Eten volgens de schijf van 5 levert alle voedingsstoffen die nodig zijn voor een goede gezondheid. Maar gevarieerd eten lijkt makkelijker dan het is. Hoe vaak hoor je niet:

            Ik lust geen vis, dat vind ik vies;

            Groente eet hij niet, geen enkele;

            Melk lust ik niet hoor, ook geen karnemelk.

Dit is geen kwestie van smaak. Immers: worteltjes smaken heel anders dan spruitjes; haring en makreel smaken heel verschillend en melk is meer zoet terwijl karnemelk zuur is.

Bij een goede gezondheid hoort een goed ontwikkelde smaak.

Dit betekent:

Van jongs af aan de smaak ontwikkelen. Uit onderzoek is gebleken dat de kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap gevarieerd eten, makkelijker aan verschillende smaken wennen. De eerste keer een vies gezicht is vaak schrik. Geen paniek, probeer het op een ander moment nog een keer. Uw kind went zo aan verschillende smaken en leert gevarieerd eten.

Het kost tijd en soms lijkt het allemaal geen zin te hebben. Maar houd vol: de meeste kinderen hebben tegen de tijd dat ze 16 jaar zijn geen problemen meer met de bittere smaak….van bier. Dan mag de bittere smaak van spruitjes eigenlijk ook geen probleem meer zijn!!!